ALFABET ŁACIŃSKI

Alfabet łaciński – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludności. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

Alfabet łaciński wywodzi się z alfabetu etruskiego i w II wieku p.n.e. składał się z 21 znaków:

A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X

Pierwotnie zachodziła jeszcze jedna drobna różnica: pomiędzy F a H była litera Z. Została ona usunięta w IV wieku p.n.e. jako zbędna (język łaciński nie ma tego dźwięku) przez cenzora Appiusza Klaudiusza Caecusa. Na to miejsce wprowadzono literę G, która jest graficznym wariantem litery C. Do tamtej pory litera C służyła do oddawania zarówno głoski /K/, jak i głoski /G/, natomiast od czasu reformy C oznaczało wyłącznie głoskę /K/. Zmiana ta spowodowała także ograniczenie stosowania litery Q, a K prawie zupełnie wychodzi z użycia. Litera Y została dodana, a Z ponownie dodana w I wieku p.n.e. w celu dokładnego oddawania na piśmie wyrazów greckich. W średniowieczu pojawia się litera W powstała z podwojonego V oznaczającego samogłoskę /U/ (stąd angielska nazwa W – double U). Jednak litera ta jest pierwotnie po prostu ligaturą stosowaną zamiast sekwencji VV, co oznacza sylabę „wu” – i stąd pochodzi jej polska nazwa. Wreszcie w połowie XVI wieku litera I, oznaczająca do tej pory zarówno samogłoskę, jak i półsamogłoskę zostaje rozróżniona na I oraz J. Analogicznego rozróżnienia dokonuje się dla V, litera ta „rozpada się” na U dla samogłoski oraz V dla półsamogłoski (lub spółgłoski). System obecnie zawiera 26 znaków. Ponieważ nie jest to układ odpowiadający każdemu językowi, wersje alfabetu łacińskiego dla większości języków dodają nowe znaki – głównie przez modyfikacje istniejących. Są dwa zestawy znaków – małe i duże litery, przy czym zasady użycia to:

  • czasem pisze się wszystko dużymi literami (np. szyldy) lub wszystko małymi literami (np. na IRC-u)
  • w innych przypadkach wyrazy pisane samymi dużymi znakami to głównie skróty, niektóre skróty pisze się systemem mieszanym (np. niemieckie GmbH), końcówki gramatyczne skrótów pisze się zwykle małymi literami, (np. IRC-a.)
  • pierwsza litera zdania to zawsze duża litera
  • niektóre wyrazy pisze się systemem – pierwsza litera duża, wszystkie pozostałe małe. Są to wszystkie nazwy własne oraz niektóre inne słowa, zależnie od języka.

Od tych zasad jest jednak sporo wyjątków, różnych w różnych językach. Wiele systemów zapisu opartych na alfabecie łacińskim używa tzw. „dwuznaków” (a nawet „trójznaków” itd.), czyli par znaków łacińskich oznaczających pojedynczy dźwięk. Niektóre języki traktują pary znaków jako osobne pełnoprawne znaki, np. czeski znak CH, hiszpański znak LL. Alfabet łaciński:

 

A B C D E F G H I J K L M
N O P Q R S T U V W X Y Z